Akt notarialny - czym jest, kiedy jest wymagany i jakie ma znaczenie prawne?

W skrócie: akt notarialny to dokument sporządzany przez notariusza, który ma charakter dokumentu urzędowego (art. 2 § 2 Prawa o notariacie). Jest obowiązkowy m.in. przy sprzedaży i darowiźnie nieruchomości, umowie o dożywocie, umowie majątkowej małżeńskiej i umowie spółki z o.o. Oryginał aktu przechowuje notariusz, a strony otrzymują wypisy, które mają moc prawną oryginału (art. 109 Prawa o notariacie).

Czym jest akt notarialny?

Akt notarialny to forma, w której notariusz dokumentuje czynność prawną, na przykład umowę. Notariusz sporządza akt, jeżeli wymaga tego przepis prawa lub taka jest wola stron (art. 91 Prawa o notariacie). Czynności notarialne dokonane zgodnie z prawem mają charakter dokumentu urzędowego (art. 2 § 2).

Przy sporządzaniu aktu notariusz czuwa nad należytym zabezpieczeniem praw i słusznych interesów stron oraz innych osób, dla których czynność może powodować skutki prawne (art. 80 § 2). Udziela też stronom niezbędnych wyjaśnień dotyczących czynności (art. 80 § 3).

Kiedy akt notarialny jest obowiązkowy?

Forma aktu notarialnego jest wymagana przez przepisy między innymi przy:

• sprzedaży nieruchomości (domu, mieszkania, działki) - dotyczy umowy zobowiązującej do przeniesienia własności i umowy przenoszącej własność (art. 158 Kodeksu cywilnego),
• darowiźnie - oświadczenie darczyńcy składa się w formie aktu notarialnego (art. 890 § 1 Kodeksu cywilnego), a przy darowiźnie nieruchomości forma aktu dotyczy całej umowy (art. 158 Kodeksu cywilnego),
• umowie o dożywocie - nabywca otrzymuje nieruchomość w zamian za zapewnienie zbywcy dożywotniego utrzymania (art. 908 § 1 w związku z art. 158 Kodeksu cywilnego),
• umowie majątkowej małżeńskiej (intercyzie) (art. 47 § 1 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego),
• umowie spółki z ograniczoną odpowiedzialnością (art. 157 § 2 Kodeksu spółek handlowych), chyba że spółkę zakłada się przy wykorzystaniu wzorca umowy (art. 157¹ Kodeksu spółek handlowych),
• pełnomocnictwie do czynności, która sama wymaga formy aktu notarialnego (art. 99 § 1 Kodeksu cywilnego).

Odrębną czynnością notarialną jest akt poświadczenia dziedziczenia, który pozwala uregulować sprawy spadkowe bez postępowania sądowego. Opisujemy go we wpisie Dziedziczenie u notariusza.

Jak przebiega sporządzenie aktu notarialnego?

1. Ustalenie terminu - telefonicznie lub przez formularz. Kancelaria informuje wtedy, jakie dokumenty należy przygotować.
2. Przygotowanie dokumentów - dokumenty tożsamości stron, a przy nieruchomości m.in. numer księgi wieczystej i dokument nabycia. Szczegółowe listy dla poszczególnych czynności są w zakładce Czynności notarialne.
3. Odczytanie aktu - przed podpisaniem akt odczytuje notariusz albo inna osoba w jego obecności. Notariusz upewnia się, że strony rozumieją treść i znaczenie aktu, a akt jest zgodny z ich wolą (art. 94 § 1 Prawa o notariacie).
4. Podpisanie aktu przez strony i notariusza.
5. Wydanie wypisów - wypisy otrzymują strony aktu (art. 110 § 1). Wypis ma moc prawną oryginału (art. 109).
6. Wniosek do księgi wieczystej - jeżeli akt dotyczy nieruchomości, notariusz składa wniosek o wpis w księdze wieczystej najpóźniej w dniu sporządzenia aktu (art. 92 § 4 Prawa o notariacie).

Najczęstsze pytania

Czy akt notarialny może podpisać pełnomocnik?

Tak. Jeżeli czynność wymaga formy aktu notarialnego, pełnomocnictwo do jej dokonania także musi mieć formę aktu notarialnego (art. 99 § 1 Kodeksu cywilnego). Więcej we wpisie Pełnomocnictwo notarialne.

Ile kosztuje akt notarialny?

Wynagrodzenie notariusza ustala się ze stronami i nie może być wyższe niż maksymalna stawka taksy notarialnej (art. 5 § 1 Prawa o notariacie), określona w rozporządzeniu Ministra Sprawiedliwości w sprawie maksymalnych stawek taksy notarialnej. Do taksy dolicza się podatek VAT, a przy niektórych czynnościach także podatki i opłaty sądowe. O wysokości opłat w konkretnej sprawie kancelaria informuje przed dokonaniem czynności.

Co dzieje się z oryginałem aktu?

Oryginał aktu przechowuje notariusz. Strony otrzymują wypisy, które mają moc prawną oryginału (art. 109 Prawa o notariacie).

Czy notariusz może odmówić sporządzenia aktu?

Notariusz odmówi dokonania czynności sprzecznej z prawem (art. 81 Prawa o notariacie). Odmowę stwierdza w protokole (art. 81a), a osoba, której odmówiono, może w terminie tygodnia zażądać pisemnego uzasadnienia (art. 82) i ma prawo zaskarżyć odmowę (art. 83).

Podstawa prawna

• Ustawa z dnia 14 lutego 1991 r. - Prawo o notariacie: art. 2 § 2, art. 5 § 1, art. 80, art. 81-83, art. 91, art. 92 § 4, art. 94 § 1, art. 109, art. 110 § 1
• Ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. - Kodeks cywilny: art. 99 § 1, art. 158, art. 890 § 1, art. 908 § 1
• Ustawa z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy: art. 47 § 1
• Ustawa z dnia 15 września 2000 r. - Kodeks spółek handlowych: art. 157 § 2, art. 157¹

Zobacz też: Sprzedaż mieszkania, Darowizna, Opłaty notarialne.

Kancelaria Notarialna, ul. Podzamcze 1/1, 77-100 Bytów. Termin ustala się telefonicznie: 59 822 71 44 lub 606 929 738, poniedziałek-piątek 9:00-16:00, inne terminy po uzgodnieniu. Kontakt i dojazd.